Odwaga i rozwaga

Odwaga to nie to samo co brak strachu. Wręcz przeciwnie – prawdziwie odważny jest ten człowiek, który się czegoś boi, ale z ważnych powodów przezwycięża swój lęk i podejmuje działanie. Albo ten, kto umie nie poddać się presji i nie podejmować niepotrzebnego ryzyka.

Całe szczęście dzieci coraz częściej spotykają się z takim przekazem w bajkach czy książkach. Minęły czasy, gdy wymagano od ludzi zupełnego odcięcia od emocji takich jak lęk czy złość.

Mimo to warto sprawdzić, czy dziecko dostaje od nas jasny przekaz na temat tego, czym jest odwaga i po czym może ją poznać. Dlaczego? Bo w codziennym języku, w różnych sytuacjach, czasami wychodzi na jaw nasze podejście rodem z dawnych czasów. „Strach cię obleciał”, „no i czego się boisz?”, „nie ma się czego bać!”, „trzeba być twardym”, „ale z niego tchórz” – to określenia, które dają dzieciom informację, że lęk jest zły (często kojarzony z kobiecością, słabością) i że nie można dać po sobie znać, że go przeżywamy.

 

Co możesz czuć?

• niepewność – nie wiesz, czy to aż takie ważne;
• niepokój – obawiasz się, że przynajmniej część rodziny ma tradycyjne podejście do emocji;
• żal – szkoda, że za Twoich czasów wmawiano dzieciom, że wstyd się bać;
• zdziwienie – jak to, mam uczyć dziecko, żeby się bało?!

W tym ostatnim punkcie oczywiście nie chodzi o to, by wywoływać w dziecku strach. On i tak się w nim pojawia, bo to naturalna reakcja organizmu. Rzecz w tym, by przekazać dziecku, że to nie jest powód do wstydu. Że można się bać, można nie robić czegoś ryzykownego, że czasem mądrzej jest odpuścić.   

 

Wszystkie emocje są potrzebne

Wszyscy odczuwamy emocje w pełnej gamie – od radości i zachwytu, po złość, smutek, lęk czy obrzydzenie. Jednak normy kulturowe mówią nam, jak powinniśmy wyrażać emocje, jak je traktować i czy bezpiecznie jest je okazywać.

Wśród naturalnych emocji jest strach (nagła reakcja w sytuacji, którą interpretujemy jako groźną) oraz lęk (dotyczący tego, co złego może nas spotkać w przyszłości lub co sobie wyobrażamy, że może nam się przydarzyć). Obie te emocje są potrzebne, bo pomagają nam uniknąć zagrożeń. Lęk pokazuje także, że na czymś nam zależy, że czegoś lub kogoś nie chcemy utracić. „Doradza” nam ostrożność. Dopiero w nadmiarze zaczyna utrudniać życie. Wtedy można sobie z nim radzić (np. podczas psychoterapii) albo tak zmienić swoje życie, by było w nim mniej powodów do lęku.

Można się bać

To, co na lęk (i strach) zupełnie nie działa, to nakaz: „Nie bój się”. Po takiej radzie nikt nie staje się nagle oazą spokoju. Jedyne, co można wtedy zrobić, to przestać okazywać swoje emocje, zgnieść je w środku. Tłumione, nadal istnieją i szkodzą zdrowiu.

Jeśli ktoś mówi nam: „Przestań się bać”, to zaczynamy myśleć, że nasze uczucia są niewłaściwe. Że pokazują jakąś słabość, niedojrzałość. Do lęku dołącza wstyd, czyli bardzo nieprzyjemna emocja, która podpowiada, że coś jest z nami nie tak.

Dziecko, które słyszy, że nie powinno się bać (np. zastrzyku, psa, hałasu), czuje się zdezorientowane. Lęk w nim jest, ale nie wolno go pokazać. Trzeba udawać. Trudno się dziwić, że po latach takich doświadczeń nie potrafi mówić o tym, co naprawdę czuje.

Ale zanim dorośnie, musi przejść przez okres dojrzewania. A on ma swoje prawa. Po pierwsze dziecku bardzo wtedy zależy na akceptacji rówieśników. Zrobi wiele, żeby dobrze wypaść w ich oczach. Po drugie – to czas eksperymentowania, ryzykownych zachowań, impulsywnych działań i nie zawsze mądrych pomysłów.