Dlaczego dziecko nie chce spać? 8 sposobów, by pomóc dziecku zasnąć

Autor: Joanna Szulc, 2023-04-11

Kiedy dziecko nie chce spać, niestety zwykle nie mogą też spać rodzice. Zmęczenie i frustracja dokuczają całej rodzinie. Co możecie zrobić, gdy dziecko nie chce spać?

shutterstock_1507922393_preview.jpg

Jeśli wasze dziecko nie chce spać, pewnie próbowaliście już wielu sposobów. Warto jednak przyjrzeć się temu, co pomagało, a co było nieskuteczne, a także poznać nowe podpowiedzi.

1. Poszukaj przyczyny

Przede wszystkim trzeba spróbować odpowiedzieć na pytanie, dlaczego dziecko nie śpi. Czy jest zmęczone, ale nie może zasnąć czy też po prostu nie czuje się senne o tej porze, gdy powinno już być w łóżku? Czy wieczorami czegoś się boi albo o czymś rozmyśla, np. o jakiejś szkolnej porażce? Czy coś przeszkadza mu w zaśnięciu (światło, migające diody, hałas). Kiedy pojawiły się problemy z zasypianiem? Czy w tym samym czasie nastąpiły w życiu dziecka jakieś zmiany (narodziny rodzeństwa, zmiana przedszkola lub szkoły, kłótnie lub napięcia w rodzinie, powrót rodziców do pracy stacjonarnej, przeprowadzka, rozstanie, choroba lub śmierć w rodzinie). Warto poobserwować przez kilka dni rytm dnia dziecka i notować ważne informacje (kiedy zjada posiłki, bawi się, wychodzi na spacer, spędza czas z bliskimi, korzysta z urządzeń ekranowych, czyta, drzemie).

Jeśli dziecko nie może zasnąć z przyczyn zdrowotnych (bóle wzrostowe, ból brzucha, swędzenie skóry, powtarzająca się potrzeba skorzystania z toalety) w pierwszej kolejności powinniśmy udać się do pediatry. Problemy ze snem są częstym objawem towarzyszącym np. atopowemu zapaleniu skóry.

2. Przyjrzyj się posiłkom dziecka

Dla zdrowego funkcjonowania dziecko potrzebuje regularnych, urozmaiconych posiłków – 3 większych (śniadanie, obiad, kolacja) i dwóch mniejszych (drugie śniadania i podwieczorek). Pomiędzy nimi powinno pić wodę. Wieczorny posiłek powinien być lekkostrawny i zawierać białko (w postaci jaja, sera, ryby, chudego mięsa lub roślin strączkowych), złożone węglowodany (kaszę, razowy chleb, pełnoziarnisty makaron) oraz dodatek zdrowych kwasów tłuszczowych (np. oliwy, oleju rzepakowego, orzechów, pestek, morskich ryb). Dla zdrowia układu nerwowego (a więc i mózgu, który daje sygnał do snu) potrzebny jest magnez, obecny m.in. w produktach pełnoziarnistych, migdałach, orzechach.
Po kolacji dziecko nie powinno pojadać przekąsek. Słodycze i słodkie napoje powodują nagły przypływ energii, a potem spadek sił i rozdrażnienie. Jeśli dziecko ma problemy ze snem, wieczorem lepiej zrezygnować z herbaty (nawet słabej), kakao, miodu. Oczywiście dzieci nie mogą pić napojów z kofeiną, tauryną – to silnie pobudzające składniki, jednym ze skutków ich picia są problemy ze snem.

3. Zadbaj o aktywność

Dzieci, które dużo czasu spędzają na aktywnych zabawach na świeżym powietrzu zwykle nie mają problemów z zasypianiem. Jeśli dziecko nie chce spać, sprawdź, czy nie prowadzi typowo siedzącego trybu życia. Po wyjściu z przedszkola lub szkoły powinno móc poszaleć na placu zabaw, pojeździć na rowerze czy hulajnodze, iść na długi spacer, pograć w piłkę, popływać. W domu warto zapewnić mu także okazje do ćwiczenia, np. wspinania się po drabinkach lub solidnie zamocowanej linie, turlania się na dużej dmuchanej piłce, balansowania ciałem na małej równoważni. To doskonały trening układu ruchu, ale też sposób na rozładowanie napięć i lęków.

4. Zajmij się emocjami

Wieczorem większość rodzin spotyka się po całym dniu wypełnionym obowiązkami. To okazja do bliskości, której dziecko ogromnie potrzebuje. Jeśli dziecko nie chce iść spać albo nie chce spać samo w swoim pokoju, być może po prostu jest stęsknione i potrzebuje waszej uwagi, wspólnej zabawy. Trudno wymagać od niego, że przywita mamę lub tatę, niewidzianego przez cały dzień, powie mu „dobranoc” i pójdzie spać. Jeśli tak łatwo rezygnowałoby z okazji do bliskości, to byłoby dość niepokojące i znaczyło, że nie czuje więzi z rodzicem lub woli go unikać.

Postarajcie się tak zorganizować popołudnia i wieczory, by dziecko miało okazję pobyć z wami, towarzyszyć wam w gotowaniu, sprzątaniu, odpoczynku – by miało poczucie, że jest dla was ważne i lubicie z nim przebywać. Rodzic, który później wraca do domu może np. towarzyszyć dziecku w kąpieli, pograć z nim w planszówkę albo przeczytać opowiadanie ze Świerszczyka.

Część dzieci budzi się w nocy i nie umie zasnąć ponownie. Powodem może być zły sen albo lęki nocne. Trzeba dziecko uspokoić, być może zostać z nim (bez włączania górnego światła i proponowania aktywności, w sennej, spokojnej atmosferze). Jeśli nocne lęki powtarzają się, warto poszukać przyczyny (być może dziecko czymś się martwi) i ją wyeliminować, a jeśli to nie pomaga – skonsultować się z psychologiem dziecięcym.

Warto wiedzieć, że utrzymujące się, nasilone problemy ze snem mogą towarzyszyć trudnościom emocjonalnym i rozwojowym, np. zaburzeniom integracji sensorycznej, spektrum autyzmu, zaburzeniom lękowym, zaburzeniom nastroju.

Baner z promocją prenumeraty duzy_rabat.jpg

5. Wprowadź higienę cyfrową

Jeśli dziecko nie chce spać, być może zbyt wiele czasu spędza przed ekranem, który emituje tzw. niebieskie światło, utrudniające wydzielanie hormonu snu, melatoniny. Całą rodziną ustalcie zasady korzystania z urządzeń ekranowych. Umówcie się, kiedy korzystacie z telefonów i komputera, a kiedy odkładacie te gadżety i pozwalacie organizmowi się wyciszyć. Przynajmniej 2-3 godziny przed snem przeznaczcie na spokojne zadania offline: układanie puzzli, czytanie, rozmowy, przytulanie, kąpiel.

6. Wypróbuj rytuały

Dzieci, nawet te starsze, lubią powtarzające się codziennie sekwencje zdarzeń. Gdy dziecko nie chce spać, warto ustalić spokojny i miły rytm wieczornych zajęć dających poczucie bezpieczeństwa i bliskości. Nawet jeśli dziecko już czyta samodzielnie możecie umówić się na wieczorne głośne czytanie (to okazja do wspólnego przeżywania emocji w bezpiecznych warunkach), wprowadzić zabawy paluszkowe (np. „Sroczka dzieciom kaszkę warzyła”, „Idzie rak”), masażyki, opowiadanie bajek, oglądanie gwiazd.

7. Przygotuj pokój

Jak pomóc dziecku zasnąć? Dbając o dobre warunki do spania. Pokój powinien być dobrze wywietrzony, temperatura niech nie przekracza 21 stopni C. Zasłony lub rolety nie mogą przepuszczać świateł latarni czy neonów. Lepiej wynieść lub wyłączyć sprzęty, które w stanie czuwania świecą malutką diodą.

Warto sprawdzić, czy dziecko nie czuje lęku przed jakimś kształtem, sprzętem, cieniem w pokoju. Z punktu widzenia dorosłego może to być dziwne lub śmieszne, ale dzieci przeżywają swoje lęki całkiem serio. Jeśli dziecko uparcie twierdzi, że w jego pokoju jest potwór, który na nie patrzy, połóż się z nim w jego łóżku przy zgaszonym świetle i zapytaj, gdzie ten potwór jest. Może zobaczysz, że włącznik światła ma „mrugające oko” albo cień firanki na ścianie przybiera kształt twarzy?

Jeśli dziecko prosi o sprawdzenie, czy nic nie czai się w szafie albo pod łóżkiem, potraktuj tę prośbę z szacunkiem. Bez poczucia bezpieczeństwa nie sposób zasnąć. Dziecko ci ufa, więc pokaż mu, że czuwasz, możesz sprawdzić i zapewnić je, że wszystko jest w porządku.

8. Zadbaj o siebie

Kiedy dziecko nie chce spać albo ciągle budzi się w nocy, rodzice mają prawo czuć się zmęczeni, bezradni, wyczerpani. Im bardziej nerwowo reagują na niechciane zachowania dziecka, tym więcej napięcia towarzyszy zasypianiu. A wtedy trudno o spokojne zapadanie w sen. Czasem problemy z zasypianiem są wywołane już nie pierwotną przyczyną (np. bólem rosnących kończyn) ale tym, że z nadejściem wieczora wszyscy w domu stają się podenerwowani w przewidywaniu marudzenia i zmęczenia.

Dlatego bardzo ważne jest, żeby w takich kryzysowych sytuacjach, np. gdy dziecko nie chce spać, rodzice wspierali się wzajemnie i pomagali sobie, a także szukali sposobów na regenerację sił. Jeśli np. jednego dnia mama towarzyszy dziecku w opornym zasypianiu, niech następnego wieczoru zastąpi ją tata. A jeśli to niemożliwe – niech mama ma okazję do wypoczynku, rozmowy z przyjaciółką, wyjścia z domu, odreagowania stresu podczas ćwiczeń czy realizowania swojego hobby.

Fot. Shutterstock